بلایندسایت نورالینک؛ ماسک از آمادگی مهندسی ایمپلنت بینایی خبر داد
تصویر کاور: بازقاب‌بندی با ابزار هوش مصنوعی بر پایه عکس ایمپلنت N1 نورالینک؛ این تصویر، طرح تأییدشده بلایندسایت نیست. عکس اصلی بدون این بازقاب‌بندی در متن آمده است.
بلایندسایت نورالینک؛ یک قدم تازه در مسیر بینایی مصنوعی
ایمپلنت N1 نورالینک؛ این عکس، تصویر تأییدشده بلایندسایت نیست. اعتبار: Neuralink، بازنشر در The Register.
ایلان ماسک در تازه‌ترین اظهارنظر درباره بلایندسایت (Blindsight)، از آماده‌بودن مهندسی این ایمپلنت و انتظار برای تأییدهای نظارتی گفته است. این خبر در ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶، برابر با ۸ آبان ۱۴۰۵، دوباره توجه‌ها را به پروژه بینایی مصنوعی نورالینک جلب کرد؛ پروژه‌ای که می‌خواهد اطلاعات تصویری را از یک دوربین به نواحی بینایی مغز برساند.
برای مخاطبان دنیای فناوری، جذابیت بلایندسایت در تغییر رابط انسان و دستگاه است: به‌جای نمایش تصویر روی یک صفحه، قرار است ایمپلنت با تحریک بافت عصبی، ادراک دیداری ایجاد کند. با این حال، خبر تازه فعلاً بیانگر ادعای پیشرفت مهندسی از سوی ماسک است. در اطلاعات عمومی رسمی بررسی‌شده تا ۳۱ اکتبر، نتیجه بالینی منتشرشده‌ای که بازگشت بینایی با بلایندسایت را در انسان نشان دهد، پیدا نشد.
تصویر دوربین چگونه به مغز می‌رسد؟
طرح سامانه ICVP در پژوهشی مستقل از نورالینک. اعتبار تصویر: مؤسسه فناوری ایلینوی (Illinois Tech).
در توضیح رسمی نورالینک، مسیر کار با ثبت محیط توسط دوربین آغاز می‌شود. اطلاعات به‌صورت بی‌سیم به یک ایمپلنت تخصصی مغزی منتقل می‌شوند و دستگاه با فعال‌کردن نواحی بینایی، برای ایجاد ادراک دیداری تلاش می‌کند. هدف این است که اطلاعات از مسیری جایگزین به مغز برسند و وابستگی به مسیر طبیعی چشم تا مغز کاهش یابد.
این معماری، دوربین، پردازش تصویر، ارتباط بی‌سیم و الکترودهای کاشته‌شده را در یک سامانه به هم پیوند می‌دهد. خروجی آن هم باید با آزمون در انسان سنجیده شود: آیا فرد می‌تواند محل یک شیء را تشخیص دهد، شکل‌ها را از هم جدا کند یا در محیط حرکت کند؟ تعداد اجزای سخت‌افزاری به‌تنهایی کیفیت تجربه دیدن را مشخص نمی‌کند.
در پژوهش‌های بینایی قشری، تحریک الکتریکی می‌تواند احساس نقاط یا لکه‌های نور ایجاد کند که «فسفن» نام دارند. تبدیل چنین ادراک‌هایی به اطلاعات مفید، به محل تحریک، شیوه کدگذاری تصویر، تنظیم دستگاه و تمرین کاربر وابسته است. بنابراین نباید از دیدن یک دوربین یا تراشه، کیفیتی شبیه تصویر نمایشگرهای امروزی را نتیجه گرفت.
بلایندسایت و تله‌پاتی چه تفاوتی دارند؟
نورالینک چند مسیر پژوهشی متفاوت دارد. در پروژه تله‌پاتی (Telepathy)، سیگنال‌های مغزی برای کنترل رایانه یا ابزارهای دیگر خوانده و تفسیر می‌شوند. در بلایندسایت، ایده اصلی تحریک مغز برای رساندن اطلاعات دیداری است. این تفاوت جهت ارتباط، به سخت‌افزار، نرم‌افزار و ارزیابی جداگانه نیاز دارد.
موفقیت یک فرد در حرکت‌دادن نشانگر رایانه با ایمپلنت، خبر مهمی برای رابط مغز و رایانه است؛ اما کیفیت بینایی ایجادشده با سامانه دیگری را ثابت نمی‌کند. همچنین تصاویر منتشرشده از ایمپلنت N1 نورالینک را باید با عنوان درست دید: این تصاویر برای آشنایی با فناوری شرکت مفیدند، ولی نمی‌توان آن‌ها را بدون تأیید سازنده، تصویر نهایی بلایندسایت معرفی کرد.
شواهد انسانی و نشان FDA چه می‌گویند؟
تصویر پژوهش مستقل Fernández و همکاران، JCI، سال ۲۰۲۱؛ این نتایج مربوط به بلایندسایت نیستند. DOI: 10.1172/JCI151331.
پژوهش روی بینایی مصنوعی قشری پیش از بلایندسایت هم جریان داشته است. در مطالعه‌ای مستقل که در سال ۲۰۲۱ در نشریه JCI منتشر شد، یک آرایه ۹۶ الکترودی برای شش ماه در قشر بینایی یک زن ۵۷ ساله نابینا به کار رفت. پژوهشگران از ایجاد ادراک نور و تشخیص برخی حروف و مرز اشیا در آزمون‌های مشخص گزارش دادند. این پژوهش متعلق به نورالینک نبود و نتیجه آن را نمی‌توان به بلایندسایت تعمیم داد.
بلایندسایت در سپتامبر ۲۰۲۴ نشان «دستگاه پیشرو» یا Breakthrough Device را از FDA دریافت کرد. برنامه FDA برای تسریع تعامل و بررسی فناوری‌هایی طراحی شده که ممکن است به نیازهای مهم درمانی پاسخ دهند. داشتن این نشان، معادل مجوز فروش یا اثبات اثربخشی دستگاه نیست؛ الزامات ایمنی و اثربخشی برای دریافت مجوز همچنان برقرارند.
صفحه رسمی پروتز بینایی نورالینک از پژوهش‌های آینده و ثبت علاقه‌مندی بیماران صحبت می‌کند. برای قضاوت درباره پیشرفت واقعی محصول، باید به شروع کارآزمایی مشخص، معیارهای ارزیابی، نتایج منتشرشده و تصمیم نهاد ناظر توجه کرد. عبارت «آماده از نظر مهندسی» به‌تنهایی پاسخ این پرسش‌ها را نمی‌دهد.
آیا نابینایان مادرزاد هم می‌توانند از آن استفاده کنند؟
ماسک هدف بلایندسایت را کمک به افراد کاملاً نابینا، از جمله کسانی که هرگز بینایی نداشته‌اند، توصیف کرده است. این بخش از خبر را باید به‌عنوان هدف اعلامی شرکت خواند. اثبات کارایی برای نابینایی مادرزاد به داده مستقیم از همین گروه نیاز دارد؛ تجربه دیداری اولیه، وضعیت نواحی بینایی مغز و علت نابینایی می‌توانند در ارزیابی افراد اهمیت داشته باشند.
برای نمونه، یک مطالعه مستقل پروتز بینایی قشری که در وب‌سایت NINDS معرفی شده، داشتن بینایی طبیعی یا نزدیک به طبیعی در ده سال نخست زندگی را از معیارهای ورود می‌داند. این شرط مربوط به همان مطالعه است و معیار قطعی بلایندسایت محسوب نمی‌شود، اما نشان می‌دهد نتایج یک گروه را نمی‌توان خودکار به همه افراد نابینا نسبت داد.
برای خریداران و دنبال‌کنندگان گجت‌ها، پرسش بعدی زمان عرضه و قیمت است. در منابع رسمی بررسی‌شده، قیمت نهایی، تاریخ عرضه عمومی یا برنامه دسترسی بلایندسایت در ایران اعلام نشده است. این پروژه هنوز در مسیر پژوهش و تأییدهای لازم قرار دارد و فعلاً نمی‌توان آن را مانند یک کالای مصرفی با مشخصات نهایی و زمان تحویل ارزیابی کرد.
جمع‌بندی بروزکالا
بلایندسایت یکی از پروژه‌های قابل‌توجه در مرز سخت‌افزار و علوم اعصاب است: دوربین و ایمپلنت قرار است با هم، مسیری برای رساندن اطلاعات دیداری به مغز بسازند. خبر تازه از ادعای پیشرفت مهندسی حکایت دارد؛ مرحله تعیین‌کننده بعدی، انتشار داده‌های انسانی است که نشان دهد دستگاه برای چه کسانی، با چه کیفیتی و با چه ملاحظات ایمنی کار می‌کند.
تا آن زمان، باید میان هدف بلندپروازانه شرکت و قابلیت‌های اثبات‌شده محصول تفاوت گذاشت. برای دنبال‌کردن این فناوری، نتایج کارآزمایی و مجوزهای مشخص از وعده قیمت، زمان عرضه یا بازگشت کامل بینایی قابل‌اتکاتر خواهند بود.
پریسا اصغری
